و چون ترا بينند اين كافران نگيرند ترا مگر بسخريّت و استهزا يعنى هر كجا كه ترا بينند به تو استهزا و افسوس كنند و گويند : اينست آنكه خداى او را بپيغمبرى فرستاده است ؟ ! « 1 » گفتند كه : اين آيت در شأن ابو جهل آمد و اين گفتار او بود كه گفت : [ ان كاد ليضلّنا ] بدرستى كه نزديك بود كه ما را گمراه گرداند و از خدايان ما بگرداند اگر نه آنستى كه ما بر آن يعنى بر عبادت خدايان خود صبر ميكنيم ؛ « 2 » [ و سوف يعلمون ] و زود بود كه بدانند آنگه كه عذاب خداى را مشاهده كنند كه : كيست گمراه‌تر از راه ؟ آنگه خطاب كرد با رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و گفت : اى « 3 » ديدى و دانستى آنكس را كه هواى

--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) اين آيه و آيهء بعد از آن را چنين ترجمه و تفسير كرده : « [ و اذا رأوك ] چون ترا بينند اين كافران [ ان يتّخذونك ] « ان » بمعنى ماء نفى است هر كجا آن بود و بدنبال او « إلّا » بود بمعنى ماء نفى است ؛ نگيرند ترا جز بسخريّت و استهزاء . [ أَ هذَا الَّذِي ] اين از جملهء آن جايهاست كه قول حذف كردند گويند : اينست كه خدايش بپيغامبرى فرستاد ؟ ! و مفعول به از كلام حذف كرد . كلام آنگه مشروح‌تر بودى كه او بر جاى بودى ، و التّقدير يقولون : اهذا الّذى بعثه اللّه رسولا ؟ ! و گفتند : اين در شأن ابو جهل آمد و اين گفتار او گفت ؛ و نصب [ رَسُولًا ] بر حالست از مفعول » . و مولى فتح اللّه ( ره ) نيز نسبت به اين دو آيه چنين گفته : « [ و اذا رأوك ] » و چون مىبينند ترا اى محمّد اين مشركان معاند و كافران جاحد [ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ ] فرا نميگيرند ترا [ إِلَّا هُزُواً ] مگر مهزوّبهء يعنى كسى كه به او استهزا كنند و از روى تهكّم و سخريّه ميگويند : [ أَ هذَا الَّذِي ] آيا اين آنكس است كه [ بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا ] برانگيخت او را خداى براى ما در حالتى كه فرستاده شده است ؛ صاحب حال ضمير مفعول محذوفست كه عايد اسم موصول است اى : بعثه اللّه رسولا ؛ و اين كلام محكىّ است بعد از قول مضمر و [ هذا ] اشاره باستحقار است و إخراج [ بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا ] در معرض تسليم و اقرار با آنكه در نهايت جحود و انكار بودند بنابر مبالغه است در انكار و تهكّم و استهزا ؛ و اگر نه سوق كلام مقتضى آن بود كه چنين باشد أ هذا الّذى زعم أنّه بعثه اللّه رسولا ؟ » ( 2 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « و جواب [ لَوْ لا ] افكندند لدلالة الكلام عليه ؛ و التقدير لأزالنا عنها » . ( 3 ) - يعنى : « آيا » .